🎓 ધોરણ 9 વિજ્ઞાન 🎓
🧪 પ્રકરણ - 1: આપણી આસપાસમાં દ્રવ્ય ⚛️
📌 આ પેજ પર તમને શું મળશે અને તેનાથી શું લાભ થશે?
- વિભાગવાર સ્વ-મૂલ્યાંકન: ટોપિક વાઇઝ અથવા સમગ્ર પ્રકરણ માટે અલગ-અલગ ટેસ્ટ આપવાની સુવિધા.
- બોર્ડ પરીક્ષાની શ્રેષ્ઠ તૈયારી: GSEB / NCERT ની નવીનતમ પદ્ધતિ મુજબના અગત્યના MCQ પ્રશ્નોનો સચોટ મહાવરો.
- રેન્ડમ પ્રશ્નો: ફરીથી ક્વિઝ આપશો ત્યારે પ્રશ્નોનો ક્રમ અને વિકલ્પોનો ક્રમ આપમેળે બદલાઈ જશે એટલે વિદ્યાર્થીઓને સારો મહાવરો થઈ શકશે.
- ત્વરિત પરિણામ: દરેક પ્રશ્ન પછી સાચો અને ખોટો જવાબ તરત જ ઇમોજીસ અને રંગ સાથે જાણી શકાશે.
પ્રશ્ન લોડ થઈ રહ્યો છે...
તમારું પરિણામ -
સ્કોર: 0 / 0
સાચા: 0 ✅
ખોટા: 0 ❌
નોંધ: આ ઓનલાઇન ક્વિઝમાં ધોરણ 9 વિજ્ઞાન વિષયના પ્રકરણ 1 "આપણી આસપાસમાં દ્રવ્ય" ના બોર્ડ પરીક્ષા માટે ઉપયોગી એવા તમામ 115 NCERT આધારિત પ્રશ્નો આવરી લેવામાં આવ્યા છે.
📚 પ્રકરણ સારાંશ: આપણી આસપાસમાં દ્રવ્ય
🧪 1. દ્રવ્ય અને તેના કણોની લાક્ષણિકતાઓ
જે વસ્તુ દળ ધરાવે છે અને જગ્યા રોકે છે તેને દ્રવ્ય (Matter) કહે છે.
- દ્રવ્યના કણોની લાક્ષણિકતાઓ:
• દ્રવ્યના કણો વચ્ચે ખાલી જગ્યા (અંતરાણ્વીય અવકાશ) હોય છે.
• દ્રવ્યના કણો સતત ગતિશીલ હોય છે (તાપમાન વધતાં ગતિઊર્જા વધે છે).
• દ્રવ્યના કણો એકબીજાને આકર્ષે છે. - પ્રસરણ (Diffusion): બે જુદા જુદા દ્રવ્યના કણોનું એકબીજામાં મેળવણી થવાની ક્રિયાને પ્રસરણ કહે છે.
🧊 2. દ્રવ્યની ભૌતિક અવસ્થાઓ
| ગુણધર્મ | ઘન અવસ્થા (Solid) | પ્રવાહી અવસ્થા (Liquid) | વાયુ અવસ્થા (Gas) |
|---|---|---|---|
| આકાર અને કદ | ચોક્કસ આકાર અને ચોક્કસ કદ | અનિયમિત આકાર, ચોક્કસ કદ | અનિયમિત આકાર અને અનિયમિત કદ |
| સંકોચન (Compressibility) | નહિવત (નગણ્ય) | ઓછું | ખૂબ જ વધુ (દા.ત. LPG, CNG) |
| આકર્ષણ બળ | સૌથી વધુ | મધ્યમ | સૌથી ઓછું |
🔥 3. દ્રવ્યની અવસ્થા પર તાપમાન અને દબાણની અસર
- ગલનબિંદુ (Melting Point): જે તાપમાને ઘન પદાર્થ પિગળીને પ્રવાહી બને તે તાપમાન (બળફનું ગલનબિંદુ = 273.15 K અથવા 0 °C).
- ઉત્કલનબિંદુ (Boiling Point): જે તાપમાને પ્રવાહી ઉકળવા લાગે અને વાયુ બને તે તાપમાન (પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ = 373 K અથવા 100 °C).
- ઉર્ધ્વપાતન (Sublimation): ઘન પદાર્થને ગરમ કરતાં પ્રવાહીમાં રૂપાંતરિત થયા વગર સીધો વાયુ બને (દા.ત. કપૂર, એમોનિયમ ક્લોરાઇડ - NH4Cl).
- ગુપ્ત ઉષ્મા (Latent Heat): અવસ્થા બદલવા માટે આપવી પડતી ઉષ્મા ઊર્જા જે તાપમાન વધાર્યા વિના વપરાય છે.
💧 4. બાષ્પીભવન (Evaporation)
ઉત્કલનબિંદુથી ઓછા તાપમાને પ્રવાહીનું વાયુમાં રૂપાંતર થવાની સપાટી પરની ક્રિયાને બાષ્પીભવન કહે છે.
- બાષ્પીભવનને અસરકર્તા પરિબળો:
• સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધતાં બાષ્પીભવન વધે છે.
• તાપમાન વધતાં બાષ્પીભવન વધે છે.
• પવનની ઝડપ વધતાં બાષ્પીભવન વધે છે.
• ભેજનું પ્રમાણ વધતાં બાષ્પીભવન ઘટે છે.
❄️ બાષ્પીભવનથી ઠંડક: બાષ્પીભવન દરમિયાન પ્રવાહીના કણો આસપાસમાંથી ઊર્જા શોષી લે છે, જેના કારણે ઠંડક અનુભવાય છે (દા.ત. માટલાનું પાણી ઠંડુ રહેવું, ઉનાળામાં સુતરાઉ કપડાં પહેરવા).