🧠 1. મનુષ્યનું ચેતાતંત્ર (Nervous System)

મનુષ્યમાં નિયંત્રણ અને સંકલનનું કાર્ય ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર દ્વારા થાય છે.

• ચેતાકોષ (Neuron): ચેતાતંત્રનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે. તે શિખાતંતુ, કોષકાય અને અક્ષતંતુ ધરાવે છે.
• ચેતોપાગમ (Synapse): બે પાસપાસેના ચેતાકોષો વચ્ચેની સૂક્ષ્મ જગ્યા, જ્યાં ઊર્મિવેગનું વિદ્યુતમાંથી રાસાયણિક સ્વરૂપમાં વહન થાય છે.
• પરાવર્તી ક્રિયા (Reflex Action): ઈચ્છા વગર થતી ત્વરિત અને સ્વયંસંચાલિત ક્રિયા (દા.ત. ગરમ વસ્તુને સ્પર્શતાં હાથ પાછો ખેંચવો). તેનું સંકલન કરોડરજ્જુ કરે છે.